قبل از بررسی مراحل تقسیم ترکه، مناسب است تا تعریفی از مفهوم “ترکه” داشته باشیم تا بتوانیم بهترین درک از شرایط این قانون را پیدا کنیم.

ترکه به همه دارایی ‌ها و اموالی اطلاق می‌شود که پس از مرگ یک فرد، از مالکیت او خارج می ‌شوند. برای تقسیم صحیح ترکه، لازم است ابتدا مقدار این اموال و دارایی ‌ها با استفاده از روش ‌های مختلف، از جمله گرفتن استعلام، مشخص گردد. در نهایت، ورثه می‌ توانند پس از پرداخت بدهی ‌های احتمالی متوفی، با رعایت مفاد قانونی، وارث شوند و فرآیند تقسیم اموال را انجام دهند.  ورود به این مسیر ممکن است با چالش‌های متعددی همراه باشد که رفع آن‌ها تنها با کمک یک وکیل حقوقی حرفه‌ای ممکن است.

ترکه چیست؟

ترکه به هرآنچه از متوفی پس از وفاتش باقی می‌ ماند و به وراث او تعلق می ‌گیرد، گفته می‌‌شود.

ترکه به دو دسته تقسیم می‌ شود: ترکه مثبت که شامل اموال، مطالبات، طلا و دارایی‌ های دیگر است و طبق قوانین ارث، بین ورثه متوفی تقسیم می‌ شود. ترکه منفی شامل بدهی ‌ها، دیون و کارهایی است که متوفی قبل از وفات خود ناتوان در انجام آن ‌ها بوده و حالا ورثه باید این بدهی‌ ها را پرداخت کنند.

در صورتی که متوفی دارای اموال باشد، ترکه منفی یا بدهی‌ ها و دیون از میان این اموال پرداخت می‌‌شود. اما اگر متوفی هیچ دارایی نداشته باشد، تقسیم ترکه تنها شامل ترکه منفی باقی‌ مانده از متوفی به ورثه خواهد بود و سهم الارث در این موارد معنا نخواهد داشت.

مدارک مورد نیاز برای تقسیم ترکه

در زیر، مدارک مورد نیاز برای تقسیم ترکه برای شما قرار داده شده است:

  1. درخواست به همراه مشخصات درخواست‌کننده
  2. گواهی انحصار وراثت
  3. صورت اموال (در صورت عدم تحریر)

 

قانون جدید تقسیم ترکه

طبق قوانین مدنی پیشین، شرایط تقسیم ارث همچنان به همان روال قبلی، به عبارت دیگر حق دو برابری پسران نسبت به دختران است. بر اساس این قانون، فرزندان متوفی در طبقه اول وارثین قرار می‌گیرند و به میزانی که تعیین شده است، از ارث والدین خود بهره‌ مند می ‌شوند.

به طور کلی، وارثان دارایی ‌های یک شخص متوفی از دو گروه اصلی، یعنی خویشاوندان نسبی و خویشاوندان سببی تشکیل می‌ شوند. بر این اساس، وارثان به چند گروه مختلف تقسیم می‌شوند و فرآیند تقسیم ترکه در ابتدا برای گروه اول انجام می ‌شود.

طبقه‌ بندی ‌های ارث بعدی فقط در صورتی معنی پیدا می ‌کنند که متوفی فرزند یا همسری نداشته باشد. به عبارت دیگر، زوج یا همسر فرد فوت ‌شده، سهمی از ارث را دریافت خواهد کرد. این سهم برای همسر به نسبت یک هشتم اموال در صورت داشتن فرزند و یک چهارم اموال در صورت عدم فرزند، تعیین شده است. سه چهارم باقی ‌مانده اموال نیز طبق قوانین مدنی برای ترکه متوفی بدون وارث تقسیم می ‌شود. طبق این قانون، حق ارث زوج از اموال همسر در صورت وجود فرزند یک چهارم می باشد. این در حالی است، که اگر زن و مرد فاقد فرزند باشند، سهم ارث مرد به نسبت یک دوم خواهد بود. لازم به ذکر است که در صورت فوت همسر و عدم وجود وارث به جز شوهر، تمام اموال به ارث ‌برنده شوهر خواهد رسید.

مراحل تقسیم ترکه چیست؟

درخواست تقسیم ترکه به صورت کتبی تنظیم می‌ شود و در این درخواست باید نام و مشخصات متوفی، شخص درخواست کننده و وکیل انحصار وراثت او و نام سایر ورثه و سهام هر یک به طور کامل ذکر شود. اشخاص ذی ‌نفع هر زمان که مایل باشند می‌ توانند برای تقسیم ترکه درخواست دهند و نسبت به این موضوع مرور زمان جاری اجرا نمی ‌شود. لازم به ذکر است که اگر یکی از ورثه محجور یا غایب باشد، در ابتدا برای وی قیم یا امین تعیین می ‌شود و سپس به درخواست رسیدگی می ‌شود. اگر هر یک از وراث صغیر باشد و قیم او طرف دعوا قرار بگیرد، دیگر به اقامه دعوا علیه اداره سرپرستی نیاز نخواهد بود.

ضمناً نکته حائز اهمیت است که در دعوای تقسیم ترکه، همه شرکا و ورثه باید با هم درخواست دهند و دعوایی که صرفاً توسط برخی از آن‌ها تنظیم شده باشد، قابل استماع نخواهد بود. شما برای تقسیم ترکه ملکی می‌توانید از یک وکیل ملکی هم مشورت بگیرید.

  • تقسیم ترکه با توافق ذی ‌نفعان

اگر در خصوص تقسیم ترکه میان ورثه و ذی ‌نفعان توافق وجود داشته باشد، بر اساس همان توافق، ترکه تقسیم می ‌شود و برای این امر باید به دفتر اسناد رسمی رجوع شود. البته این شکل از تقسیم ترکه زمانی امکان‌ پذیر است که هیچ کدام از ورثه محجور یا غایب نباشند.

در صورتی که یکی از ورثه غایب یا محجور باشد، رسیدگی به تقسیم ترکه به عهده دادگاه خواهد بود. به عبارت دیگر ولی، امین یا قیم این افراد نمی ‌توانند با سایر شرکا توافق کنند و در دفتر اسناد رسمی ترکه را تقسیم نمایند؛ بلکه دادگاه باید با استفاده از کارشناس رسمی، در خصوص رعایت مصلحت غایب یا محجور تصمیم ‌گیری کند.

  • تقسیم ترکه بدون وجود توافق میان ذی‌ نفعان

در برخی موارد ممکن است ورثه در خصوص نحوه تقسیم ترکه به توافق نرسند. در این حالت هر یک از این افراد یا وکیل آن‌ها به دادگاه رجوع کرده و برای تقسیم سهم درخواست می ‌دهد. در این شکل از تقسیم ترکه، در مرحله نخست به وسیله افراز، پس از آن از راه تعدیل یا رد و در نهایت در صورتیکه هیچ کدام از این روش‌ ها ممکن نباشد، با حکم فروش اجباری، اموال متوفی تقسیم می‌ شود.

  • مرجع صالح برای رسیدگی به درخواست تقسیم ترکه

حقوق و مطالبات، اموال منقول و غیر منقول همگی جز ترکه هستند. بنابراین مرجع صالح دادگاه است و تا زمانی که ترکه تقسیم نشده باشد، دعاوی راجع به آن باید در دادگاه محل آخرین اقامتگاه متوفی در ایران برگزار شود. در صورت نامشخص بودن آخرین اقامتگاه متوفی، رسیدگی در دادگاهی صورت می‌گیرد که متوفی برای آخرین بار در ایران در آن‌جا سکونت داشته است.

  • تحریر ترکه

در این مرحله پس از کسر دیون متوفی از اموال و جمع‌آوری باقی ‌مانده، ترکه تحریر می ‌شود و به اصول مربوط به آن پرداخته می ‌شود. به عنوان مثال، اگر در اموال متوفی مواردی مانند مال ضایع‌ شدنی وجود داشته باشد، در این مرحله تصمیماتی اتخاذ می ‌شود تا جلوی هر گونه تلفاتی گرفته شود.

  • مهر و موم ترکه

در این مرحله تقسیم ترکه مهر و موم ترکه انجام می شود که این عمل به معنای حفظ اموال متوفی از هر گونه تصرف و دخالت حقوقی یا مادی است. به عبارت دیگر، با این عمل اموال متوفی از تداخل‌ های حقوقی و یا اقدامات حقوقی محافظت می‌شود. هر کسی که حقی در ترکه دارد، از جمله وراث، طلبکاران یا موصی له، اگر نگران تلفات یا زیان مالی ترکه باشند، می‌توانند به شورای حل اختلاف درخواست مهر و موم ترکه را دهند.

در دو حالت برای مهر و موم کردن ترکه نیازی به درخواست وراث نیست: اول، اگر فرد در جایی فوت کند که وراث در دسترس نیستند. دوم، اگر متوفی اموال دولتی یا عمومی را برای امانت نزد خود داشته باشد، درخواست مهر و موم از سوی ورثه لازم نمی ‌شود.

نکات حائز اهمیت در مراحل تقسیم ترکه
  • تنوع اموال: در صورتیکه ترکه شامل اموال متنوعی نظیر زمین، خودرو، طلا و … باشد، لازم نیست که همه اموال به صورت اجباری تقسیم شوند. ورثه می‌توانند بخشی از اموال را به دلخواه خود نگه دارند؛ بنابراین، تقسیم یک قسمت از اموال الزاماً به تقسیم باقی اموال منجر نمی ‌شود.
  • ترکه سرقفلی: در صورتی که ترکه سرقفلی باشد، مالک عین مستأجره نیز جزء خوانندگان در دعوای تقسیم ترکه خواهد بود.
  • تقسیم غیرقابل: اگر ترکه به دلیل ماهیت خاص خود غیر قابل تقسیم باشد، دادگاه نمی ‌تواند دعوا را رد کند و باید دستور فروش آن را صادر نماید.
  • وصیت و دیون: قبل از تقسیم ترکه، دادگاه باید وصیت ‌نامه متوفی و دیون او را مورد بررسی قرار داده و پس از اخراج این بخش از ماترک، نسبت به تصمیم ‌گیری در خصوص باقی مانده اقدام کند.
  • تصفیه دیون و حقوق طلبکاران: تقسیم ترکه پیش از تصفیه دیون نافذ است. اما طلبکاران همچنان حق دارند و می‌توانند به هر کدام از ورثه با توجه به سهم آن‌ها مراجعه کرده و طلب خود را دریافت کنند. در صورت معسر بودن یکی یا چند نفر از ورثه، طلبکار می‌تواند برای سهم شخص معسر به سایر ورثه رجوع کند.

افرادی که به دلیل کمبود زمان یا اطلاعات محدود درباره قوانین تقسیم ترکه نمی‌توانند به پرونده انحصار وراثت خود بپردازند، می‌توانند با استفاده از خدمات وکیل تقسیم ترکه به راحتی و بدون مشکلات مربوطه، این پرونده‌ها را اداره کنند. وکیل انحصار وراثت تمام مدارک لازم برای تقسیم ترکه را تهیه کرده و در تمام مراحل پرونده کمک و راهنمایی خواهد کرد، حتی ممکن است به جای وراث در دادگاه یا جلسات مربوطه حاضر شود.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *